มีคุณครูถามถึงแนวทางการวิเคราะห์ตัวชี้วัดและจัดหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นทักษะการคิดของกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี ผมจึงได้นำไฟล์ดังกล่าวมาให้ท่านผู้สนใจได้ดาว์นโหลดจากด้านล่างนี้ครับ เป็นของชั้น ป.1 นะครับ

ตัวอย่างการวิเคราะห์ตัวชี้วัดสู่การพัฒนาทักษะการคิด โดย สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สพฐ.

ตัวอย่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิด (รวมกลุ่มตัวชี้วัดเพื่อจัดทำหน่วย)โดย สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สพฐ.

ถ่ายกับดร.เพ็ญนี หล่อวัฒนพงษา ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการเรียนรู้

ในวันที่ 8 สิงหาคม 2553 ที่ผ่านมา สพฐ.ได้จัดการประชุมอบรมวิทยากรแกนนำการขับเคลื่อนทักษะการคิด สู่ชั้นเรียน  ณ โรงแรมโลตัส  ปางสวนแก้ว เชียงใหม่ โดยได้รับเกียรติจาก อ.ดร.เพ็ญนี  หล่อวัฒนพงษา บรรยายเรื่องการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิด สำหรับท่านผู้สนใจสามารถดาว์นโหลดไฟล์เพาเวอร์พอยท์การบรรยายของท่านอาจารย์ ได้จากด้านล่างนี้เลยครับ

อ.ประภาพรรณ เส็งวงศ์

ในการเรียนรู้ นักเรียนจะต้องใช้ทักษะการคิดในระดับต่างๆ

มีหลายท่านถามถึงแนวทางการวิเคราะห์ทักษะการคิดในกลุ่มสาระการเรียนรู้ต่างๆ ผมขอเรียนให้ทราบว่า เราจะเริ่มจากการวิเคราะห์ตัวชี้วัดก่อน ซึ่งจะวิเคราะห์ว่าผู้เรียนรู้อะไร ทำอะไรได้ จะวิเคราะห์ว่า จะเกี่ยวข้องกับทักษะการคิดต่างๆ อะไรบ้าง ตลอดจนจะใช้ชิ้นงาน ภาระงานอะไร และ จะมีแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิดอย่างไรบ้าง ผมขอนำตัวอย่างการวิเคราะห์ที่ได้มาจากหนังสือแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาทักษะการคิด ตามหลักสูตรกลุ่มสาระแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ที่จัดทำโดย สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สพฐ. ในกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศ ศิลปะ และภาษาไทย ของชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 มาลงไว้ให้ท่านที่สนใจได้ศึกษากันครับซึ่งมีไฟล์ที่น่าสนใจเกี่ยวกับหัวข้อเรื่องดังต่อไปนี้ 

1. การวิเคราะห์ตัวชี้วัดสู่การพัฒนาทักษะการคิด        ซึ่งจะมีการวิเคราะห์ผู้เรียนรู้อะไรทำอะไรได้ ทักษะการคิดอะไร ชิ้นงาน/ภาระงานอะไร แนวการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิด

2. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคิด     ซึ่งจะเริ่มจากการหลอมรวมตัวชี้วัดในเรื่องที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน เข้าด้วยกันเพื่อจัดเป็นหน่วยการเรียนรู้ โดย

1. สกัดเป็นความคิดรวบยอด 

2. วิเคราะห์ให้ทราบถึงว่าเป็นสาระการเรียนรู้อะไร

3. วิเคราะห์ว่ามีทักษะการคิดอะไรบ้าง 

4. จะใช้ชิ้นงาน/ภาระงานอะไร

5. แนวการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เป็นอย่างไร

ตัวอย่างของการวิเคราะห์ สามารถดาว์นโหลดได้จากด้านล่างนี้ครับ

สำหรับการจัดทำหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นทักษะการคิดนั้น มีวิธีการคล้ายกับที่คุณครูเคยออกแบบมาแล้ว เพียงแต่จะเพิ่มในสิ่งดังต่อไปนี้

1. ความเข้าใจที่คงทน (Euduring Understanding) ซึ่งเป็นเป้าหมายการเรียนรู้   มีท่านผู้รู้ คือ ดร.โกวิท  ประวาลพฤกษ์ (2551: 20-21)  ได้อธิบายความหมายของคำว่า ความเข้าใจอันคงทน หรือความรู้ฝังแน่นว่า”  ได้แก่ ความคิดรวบยอด ความสัมพันธ์และหลักการตามเนื้อหาวิชา รวมทั้งกระบวนการทักษะต่างๆ ที่ใช้ได้หลายวิชา ค่านิยมที่ต้องการปลูกฝัง ซึ่งจะเป็นความรู้แบบไม่ติดเนื้อหา แทรกอยู่ในหลายเนื้อหา เมื่อลืมเนื้อหาไปแล้ว กระบวนการ ทักษะและค่านิยม ก็ยังคงติดค้างอยู่ในตัวผู้เรียน เป็นทักษะที่ใช้ได้หลายวิชา บางทีจึงเรียกว่า ทักษะคร่อมวิชา ทั้งกระบวนการ และค่านิยมนี้จะเป็นส่วนที่เรียกว่า ตกผลึกในการเรียนรู้ติดตัว กลายเป็นลักษณะนิสัยบุคลิกภาพในที่สุด”

นอกจากนี้ วิกกินส์และแม็คไท้ อ้างถึงใน ดร.โกวิท  ประวาลพฤกษ์ (2551: 20-21) ได้กำหนดรูปแบบการเขียนความรู้ฝังแน่นหรือความเข้าใจอันคงทนมาในรูปความคิดรวบยอดและหลักการ ต่อท้ายคำว่า “นักเรียนเข้าใจว่า….” ความเข้าใจที่ฝังแน่นนี้เป็นความคิดรวบยอด ความสัมพันธ์ หลักการ กระบวนการ และค่านิยม เมื่อเรียนจบหน่วย โดยได้ให้ตัวอย่างไว้ดังนี้ ได้แก่

1) ความรู้แบบความคิดรวบยอด เช่น

-นักเรียนเข้าใจว่า ชุมชนคือกลุ่มบ้านที่ใช้บริการสาธารณะร่วมกัน

-นักเรียนเข้าใจว่า ครอบครัวประกอบด้วยสมาชิกมีหน้าที่รับผิดชอบร่วมกัน เพื่อผลร่วมกัน

-นักเรียนเข้าใจว่า รูปสามเหลี่ยมคือรูปบนระนาบมีมุม 3 มุม ด้าน 3 ด้าน

2) ความรู้แบบความสัมพันธ์และหลักการ เช่น

-นักเรียนเข้าใจว่า การกระทำแบบเดิมได้ผลแบบเดิม

-นักเรียนเข้าใจว่า การมีแผนภาพเรื่องตลอดแนวที่ชัดเจนทำให้พูดได้ดีเขียนได้ดี

-นักเรียนเข้าใจว่า มุมภายในของรูปสามเหลี่ยมรวมกันเป็น 180 องศา

-นักเรียนเข้าใจว่า ประโยคประกอบด้วยผู้กระทำและการกระทำ  เป็นต้น

2. การออกแบบหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นทักษะการคิดนั้น จะต้องระบุสมรรถนะการคิดให้ชัดเจนว่า เป็นทักษะการคิดประเภทใด

3. ในแนวทางการจัดการเรียนรู้นั้น จะต้องระบุขั้นตอน หรือวิธีการที่ชัดเจน ที่จะแสดงให้เห็นว่า ผู้เรียนจะเกิดทักษะการคิดต่างๆ นั้นได้นั้นจะต้องเริ่มด้วยขั้นตอนอะไรบ้าง ซึ่งอาจจะมีบางทักษะที่เกี่ยวเนื่องกันและสามารถหลอมรวมเป็นวิธีการหรือขั้นตอนเดียวกันได้

สำหรับรูปแบบของการเขียนหน่วยการเรียนรู้มีดังนี้

ชื่อหน่วยการเรียนรู้………………………………………..……………………………………………………….

กลุ่มสาระการเรียนรู้  ชั้น…………………เวลา…………………. 

1. เป้าหมายการเรียนรู้ 

          1) ความเข้าใจที่คงทน…………………………………………………………………………..

          2) สาระ…………………………………………………………………

                มาตรฐานการเรียนรู้…………………………………………………………..

                ตัวชี้วัด……………………………………………………………..

          3) สาระการเรียนรู้………………………………………………………………………….

          4) สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด……………………………………………………………….

          5) สมรรถนะสำคัญ (ทักษะการคิด) ……………………………………………………………………

          6) คุณลักษณะอันพึงประสงค์……………………………………………………………….

2. การกำหนดหลักฐานผลการเรียนรู้ 

          2.1  ชิ้นงาน/ภาระงาน

          2.2  การวัดและประเมินผล

                   (1)  การประเมินระหว่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้

                   (2)  การประเมินเมื่อสิ้นสุดการจัดกิจกรรมการเรียนรู้

3. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 สำหรับความหมายและลักษณะสำคัญขององค์ประกอบหน่วยการเรียนรู้ มีดังนี้ (สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา, 2553: 4/4- 4/6)

1) ชื่อหน่วยการเรียนรู้ 

การกำหนดชื่อหน่วยการเรียนรู้ ต้องสะท้อนให้เห็นถึงสาระสำคัญหรือประเด็นสำคัญหลัก

ในหน่วยการเรียนรู้นั้น ๆ ดังนั้นชื่อหน่วยการเรียนรู้ควรมีลักษณะดังนี้

                             1.น่าสนใจ อาจเป็นประเด็นปัญหา ข้อคำถามหรือข้อโต้แย้งที่สำคัญ

                             2.สอดคล้องกับชีวิตประจำวันและสังคมของผู้เรียน

                             3.เหมาะสมกับวัย ความสนใจและความสามารถของผู้เรียน

2) มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด 

มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด ที่นำมาจัดทำหน่วยการเรียนรู้ต้องมีความสอดคล้องสัมพันธ์กันและนำมาจัดกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกันได้ ตัวชี้วัดที่นำมาจัดกิจกรรมร่วมกันอาจมาจาก กลุ่มสาระการเรียนรู้เดียวกัน หรือต่างกลุ่มสาระการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด บางตัวอาจต้องฝึกซ้ำ เพื่อให้เกิดความชำนาญ จึงสามารถกำหนดไว้ได้มากกว่าหนึ่งหน่วยการเรียนรู้ เพื่อให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาตามมาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด  

3) สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด 

สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอดได้จากการวิเคราะห์แก่นความรู้แต่ละมาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด รวมถึงสาระการเรียนรู้ที่ผู้เรียนจะได้รับจากการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ตามมาตรฐาน

การเรียนรู้/ตัวชี้วัด ในหน่วยการเรียนรู้นั้นๆ

4) สาระการเรียนรู้

สาระการเรียนรู้ที่นำมาใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามตัวชี้วัด ประกอบด้วย

สาระการเรียนรู้แกนกลางและสาระการเรียนรู้ท้องถิ่น (ถ้ามี)

5) สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน (ทักษะการคิด)

วิเคราะห์ได้จากตัวชี้วัดแต่ละตัวซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญที่จะช่วยให้ผู้เรียนเกิดการคิดไปสู่การสร้างชิ้นงาน/ภาระงาน ได้สอดคล้องตามมาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด

6)  คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 

วิเคราะห์ได้จากคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของหลักสูตรแกนกลางฯ เขตพื้นที่การศึกษา สถานศึกษา และกลุ่มสาระการเรียนรู้ ซึ่งสอดคล้องตามมาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด

7) ชิ้นงาน/ภาระงาน   

ชิ้นงาน/ภาระงานที่กำหนดต้องสะท้อนถึงความสามารถของผู้เรียนจากการใช้ความรู้และทักษะการคิดที่กำหนดไว้ซึ่งสอดคล้องตามตัวชี้วัด         

ชิ้นงานหรือภาระงาน อาจเป็นสิ่งที่ครูกำหนดให้ หรือครูและผู้เรียนร่วมกันกำหนดขึ้น เพื่อให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติในแต่ละหน่วยการเรียนรู้ ชิ้นงาน/ภาระงานต้องแสดงให้เห็นถึงพัฒนาการ

ในการเรียนรู้ของผู้เรียน และเป็นร่องรอยหลักฐานแสดงว่าผู้เรียนมีความรู้และทักษะถึงมาตรฐาน

การเรียนรู้ที่กำหนดไว้ในหน่วยการเรียนรู้ ชิ้นงาน/ภาระงาน อาจจะเกิดขึ้นได้ในระหว่าง

การจัดการเรียนการสอน และชิ้นงาน/ภาระงานรวบยอดที่แสดงให้เห็นว่าผู้เรียนได้นำความรู้และทักษะที่ได้จากการเรียนรู้ในหน่วยการเรียนรู้นั้นออกมาใช้อย่างเป็นรูปธรรม

ชิ้นงาน เช่น รายงาน  เรียงความ จดหมาย โคลงกลอน หนังสือเล่มเล็ก  แผนภาพ แผนผัง แผนภูมิ ภาพวาด กราฟ  ตาราง งานประดิษฐ์  งานแสดงนิทรรศการ หุ่นจำลอง  แฟ้มสะสมงาน  ฯลฯ

ภาระงาน เช่น การพูด/รายงานปากเปล่า การอภิปราย การอ่าน กล่าวรายงาน โต้วาที

ร้องเพลง เล่นดนตรี   การเคลื่อนไหวร่างกาย ฯลฯ

งานที่มีลักษณะผสมผสานกันระหว่างชิ้นงาน/ภาระงาน เช่น โครงงาน การทดลอง การสาธิต ละคร วีดีทัศน์   ฯลฯ

การวัดและประเมินผล

การกำหนดวิธีการวัดและประเมินผล ควรกำหนดการวัดและประเมินผลทั้งในระหว่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และสิ้นสุดการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ แต่ต้องแสดงถึงความรู้ความสามารถตามมาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด และสามารถนำไปกำหนด ชิ้นงาน/ภาระงาน เพื่อการวัดและประเมินผลได้

 9) กิจกรรมการเรียนรู้

กิจกรรมการเรียนรู้เป็นการนำเทคนิค/วิธีการจัดการเรียนรู้ ซึ่งจะนำผู้เรียนไปสู่การสร้างชิ้นงาน/ภาระงาน และสอดแทรกด้วยการใช้ทักษะการคิด กระบวนการตามธรรมชาติวิชาและคุณลักษณะอันพึงประสงค์ที่กำหนดไว้ในหน่วยการเรียนรู้

10) เวลา 

            เวลาในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแต่ละหน่วยการเรียนรู้จะต้องวิเคราะห์ความเหมาะสม กับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ให้สอดคล้องกับจำนวนมาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด ที่ปรากฏในหน่วยการเรียนรู้จากโครงสร้างรายวิชา

ดาว์นโหลด ตัวอย่างการเขียนหน่วยการเรียนรู้ กลุ่มสาระภาษาต่างประเทศ ระดับประถมศึกษา

หนังสืออ้างอิง

โกวิท  ประวาลพฤกษ์, 2551, เพิ่มคุณภาพการเรียนรู้ด้วย Backward Design, กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาวิชาการ.

สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา, 2553, ชุดฝึกอบรมวิทยากรแกนนำ การนำแนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะการคตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 สู่การปฏบัติในชั้นเรียน, ม.ป.ท.: ม.ป.พ.

ตามที่กระทรวงศึกษาธิการได้มีประกาศกระทรวงที่สำคัญ เริ่มมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป คือ ตั้งแต่วันที่ 18 สิงหาคม 2553 ได้แก่ 2 เรื่องด้วยกัน

1. เรื่อง กำหนดและแก้ไขเปลี่ยนแปลงเขตพื้นที่การศึกษาเป็นเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา

1. 2. เรื่องการกำหนดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา

1.       เรื่อง กำหนดและแก้ไขเปลี่ยนแปลงเขตพื้นที่การศึกษาเป็นเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา

ส่งผลให้มีการเปลี่ยนแปลงเขตพื้นที่การศึกษาและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา เป็นเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา จำนวน 183 เขต

 ดังนั้น เขตพื้นที่การศึกษาอุดรธานี เขต 4 เปลี่ยนแปลงเป็นเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุดรธานี เขต 4 ประกอบด้วยท้องที่อำเภอบ้านผือ อำเภอน้ำโสม อำเภอนายูง และ อำเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี

 ให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาอุดรธานี เขต 4 เปลี่ยนแปลงเป็นสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุดรธานี เขต 4 ตั้งอยู่ที่อำเภอบ้านผือ

 2.       เรื่องการกำหนดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา

โดยกำหนดให้เขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 20 ประกอบด้วยท้องที่จังหวัดอุดรธานี

ให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 20 ตั้งอยู่ที่อำเภอเมืองจังหวัดอุดรธานี สถานศึกษาขั้นพื้นฐานเฉพาะแต่ระดับมัธยมศึกษาที่ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาใดตามประกาศฉบับนี้ ให้ไปสังกัดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขตนั้น

สำหรับ ในสังกัด สพท.อด.4 มีร.ร.มัธยมที่จะต้องไปสังกัดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 20 จำนวน 9 โรงเรียน

ผอ.ประกอบ จันทรทิพย์ ผอ.สพท.อด.4 ประธานพิธีเปิดและบรรยายพิเศษ